Arda
New member
EDS Neleri Çeker? Elektronik Denetleme Sistemleri Hangi İhlalleri Tespit Ediyor?
EDS Neleri Çeker? Önce Şu Yanlış Anlaşılmayı Düzeltelim
Trafikte EDS tabelasını görünce çoğumuzun aklından aynı soru geçiyor: “Bu kamera şu anda neyi çekiyor?” Hız mı, plaka mı, kırmızı ışık mı, telefon mu, emniyet kemeri mi? Hatta bazı sürücüler her kameranın bütün trafik ihlallerini aynı anda tespit ettiğini düşünüyor. Oysa gerçek biraz daha farklı.
EDS, yani Elektronik Denetleme Sistemi, tek tip bir kamera sistemi değil. Kullanıldığı yere ve teknik altyapıya göre farklı ihlalleri tespit edebilen sistemlerin genel adı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Yönetim Merkezi'nin açıklamalarında kırmızı ışık, emniyet şeridi ve koridor hız ihlali sistemleri açıkça ayrı başlıklar halinde tanımlanıyor. İSBAK'ın EDS 3.0 sistemi için yayımladığı bilgilerde ise ortalama hız, kırmızı ışık, emniyet şeridi, ters yön, taralı alan, tramvay yolu, park, yaya geçidi, dönüş yasağı, mobil denetim, anlık hız ve gabari gibi farklı uygulamalar sıralanıyor.
Yani “EDS beni çeker mi?” sorusunun cevabı kadar önemli olan ikinci soru şu: “Hangi tür EDS'nin bulunduğu yerdeyim?”
1. EDS'nin En Bilinen Görevi: Hız İhlalini Tespit Etmek
EDS denince ilk akla gelen uygulamalardan biri hız denetimi.
Burada iki farklı mantığı birbirinden ayırmak gerekiyor. Birincisi anlık hız tespiti. Araç belirli bir noktadan geçerken o anda ölçülen hız, ilgili sınırla karşılaştırılıyor. İkincisi ise ortalama hız denetimi. Bu sistemde araç, bir koridorun başlangıç ve bitiş noktalarından geçerken kaydediliyor ve iki nokta arasındaki mesafe ile geçen süre kullanılarak ortalama hız hesaplanıyor.
Basit bir örnek verelim. Diyelim ki iki EDS noktası arasındaki mesafe 20 kilometre ve o güzergâh için izin verilen hız 90 km/s. Sürücü bu 20 kilometreyi 10 dakikada geçerse ortalama hızı:
20 km ÷ (10/60 saat) = 120 km/s
olur.
Dolayısıyla sürücünün kontrol noktalarının birinde yavaşlayıp diğerinde tekrar hızlanması, ortalama hız sisteminde beklenen sonucu vermeyebilir. İSBAK da ortalama hız EDS'sini, belirli bir arter veya koridorun başlangıç ve bitiş noktalarındaki geçişlerden yararlanarak ortalama hız hesaplayan sistem olarak açıklıyor.
Bu ayrım forumlarda çok karıştırılıyor. “Kameranın önünde frene bastım, ceza gelmez” mantığı ancak sistemin gerçekten noktasal hız ölçümü yaptığı durumda anlamlı olabilir. Ortalama hız sisteminde ise bütün koridorun performansı önem taşıyor.
2. Kırmızı Işık EDS'si Ne Yapar?
Kırmızı ışık EDS'sinin temel amacı, kırmızı ışık ihlalini otomatik olarak tespit etmek.
İBB'nin Ulaşım Yönetim Merkezi açıklamasına göre sistem, kırmızı ışık ihlali yapan araçları tespit ediyor, görüntülüyor ve ihlale ilişkin kayıtları oluşturuyor. İSBAK'ın teknik açıklamasında da kırmızı ışık EDS'sinin ihlal anına ilişkin dijital kanıt oluşturduğu ve yüksek çözünürlüklü kameralar kullandığı belirtiliyor.
Burada önemli nokta şu: EDS'nin sadece “fotoğraf çeken bir kamera” olarak düşünülmesi eksik kalıyor. Sistem; görüntü, araç konumu, trafik ışığının durumu ve plaka gibi verileri bir araya getirerek ihlalin kanıtlanmasına yönelik çalışıyor.
İstanbul'da 2026 yılında alınan yeni bir UKOME kararında da 128 noktaya ortalama hız ve kırmızı ışık ihlali tespiti için EDS kurulmasının kararlaştırıldığı bildirildi. Bu noktaların arasında Avrasya Tüneli gibi güzergâhlar ortalama hız, çeşitli cadde ve kavşaklar ise kırmızı ışık denetimi için planlandı.
Bu örnek bize önemli bir şey söylüyor: Bir şehirdeki bütün EDS kameralarının aynı işi yaptığı varsayımı doğru değil.
3. Emniyet Şeridini Kullanırsanız EDS Sizi Çekebilir mi?
Evet, uygun şekilde kurulmuş bir emniyet şeridi EDS'si bunu tespit etmek üzere tasarlanıyor.
İBB, emniyet şeridi ihlal tespit sisteminde sensörlerden yararlanıldığını ve amacı dışında kullanılan emniyet şeridindeki araçların belirlenerek yasal kanıtların oluşturulduğunu açıklıyor.
Bu sistem özellikle şehir trafiğinde önemli. Çünkü emniyet şeridi sıradan bir “boş şerit” değil; acil durum araçları, arıza yapan araçlar ve belirli zorunlu durumlar için ayrılmış bir alan.
Burada gerçek hayat açısından ilginç bir paradoks var: Trafik sıkıştığında emniyet şeridine giren sürücü, kendi yolculuğunu birkaç dakika kısaltabilir. Fakat aynı davranış ambulansın veya itfaiyenin geçişini engellediğinde toplumsal maliyet çok daha büyük olabilir.
Bu nedenle EDS'nin yalnızca “ceza yazan kamera” olarak değerlendirilmesi bana göre sistemin asıl amacını kaçırıyor. Mesele, bireysel zaman kazanımı ile ortak trafik güvenliği arasındaki denge.
4. Park, Duraklama, Ters Yön ve Yaya Geçidi İhlalleri
EDS'nin kapsamı hız ve kırmızı ışıkla sınırlı değil.
İSBAK'ın yayımladığı EDS sistemleri arasında:
- Ortalama hız,
- Kırmızı ışık,
- Emniyet şeridi,
- Ters yön,
- Taralı alan,
- Tramvay yolu,
- Park,
- Yaya geçidi,
- Dönüş yasağı,
- Mobil EDS,
- Anlık hız,
- Gabari
gibi farklı denetim türleri bulunuyor.
Burada özellikle “park EDS” şehir içinde dikkat çekici. Çünkü yanlış yere park edilen bir araç bazen yalnızca sahibine birkaç dakikalık kolaylık sağlarken otobüsün, ambulansın veya diğer araçların akışını bozabiliyor.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 2022 faaliyet raporunda da EDS kapsamında emniyet şeridi, kırmızı ışık, ortalama hız, ters yön, park, tramvay yolu, ofset tarama, yaya geçidi ve dönüş yasağı ihlallerinin tespit edildiği belirtiliyor. Rapora göre o yıl İstanbul genelindeki EDS altyapısı 536 sisteme ulaşmıştı.
Bu veri, EDS'nin tek bir “radar kamerası” gibi düşünülmemesi gerektiğini gösteren güzel bir gerçek dünya örneği.
5. Peki Telefonla Konuşmak ve Emniyet Kemeri de EDS'ye Takılır mı?
Burada dikkatli olmak gerekiyor.
Geçmiş yıllarda İstanbul'daki EDS uygulamalarının kapsamının genişletildiği ve görüntü üzerinden emniyet kemeri, cep telefonu kullanımı gibi ihlallerin de tespit edildiğine ilişkin haberler yayımlandı. TRT Haber'in 2018 tarihli haberinde, EDS görüntülerinden hız veya kırmızı ışık ihlalinin yanı sıra emniyet kemeri takmama ve cep telefonu kullanma gibi ihlallerin de tespit edildiği; motosiklet sürücülerinde kask ihlalinin de görüntülenebildiği aktarılmıştı.
Ancak buradan “Türkiye'deki her EDS telefonu ve kemeri otomatik olarak tespit eder” sonucu çıkarılmamalı.
Çünkü günümüzde EDS'nin hangi ihlali tespit edeceği, o noktadaki sistemin teknik özelliklerine ve yetkilendirilmiş denetim kapsamına bağlı. İSBAK'ın güncel sistem listesinin hız, kırmızı ışık, emniyet şeridi, park, yaya geçidi gibi farklı modüllere ayrılması da bunu gösteriyor.
Bu yüzden belirli bir yerde “telefonla konuşurken EDS çeker mi?” diye soruluyorsa, sadece kameranın görünüşüne bakarak kesin cevap vermek doğru olmaz.
6. EDS Gerçekten Trafik Güvenliğini Artırıyor mu?
Bu sorunun cevabı sadece “evet, çünkü ceza yazıyor” şeklinde verilmemeli.
Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2024 verileri trafik güvenliği açısından ciddi bir tablo ortaya koyuyor. 2024 yılında Türkiye'de toplam 1 milyon 444 bin 26 trafik kazası meydana geldi. Bunların 266 bin 854'ü ölümlü veya yaralanmalı kazalardı. Aynı yıl 6 bin 351 kişi hayatını kaybetti, 385 bin 117 kişi yaralandı.
Daha da dikkat çekici olanı kusur verileri.
TÜİK'e göre 2024 yılında ölümlü ve yaralanmalı kazalara ilişkin toplam 318 bin 926 kusurun yüzde 90,1'i sürücü kusurlarından oluştu. En sık görülen kusur ise “araç hızını yol, hava ve trafiğin gerektirdiği şartlara uydurmamak” oldu ve 105 bin 802 kusur bu başlık altında kaydedildi. İkinci sırada 46 bin 458 kusurla kavşaklarda geçiş önceliğine uymamak yer aldı.
Buradaki yüzde 90,1'i yanlış yorumlamamak lazım. Bu, “kazaların yüzde 90,1'i hızdan kaynaklanıyor” anlamına gelmiyor. Sadece kaydedilen kusurların yüzde 90,1'inin sürücü kusuru kategorisinde olduğunu ifade ediyor. Hızın yol, hava ve trafik koşullarına uydurulmaması ise 105 bin 802 kayıtla en sık görülen spesifik kusur.
EDS Neleri Çeker? Önce Şu Yanlış Anlaşılmayı Düzeltelim
Trafikte EDS tabelasını görünce çoğumuzun aklından aynı soru geçiyor: “Bu kamera şu anda neyi çekiyor?” Hız mı, plaka mı, kırmızı ışık mı, telefon mu, emniyet kemeri mi? Hatta bazı sürücüler her kameranın bütün trafik ihlallerini aynı anda tespit ettiğini düşünüyor. Oysa gerçek biraz daha farklı.
EDS, yani Elektronik Denetleme Sistemi, tek tip bir kamera sistemi değil. Kullanıldığı yere ve teknik altyapıya göre farklı ihlalleri tespit edebilen sistemlerin genel adı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Yönetim Merkezi'nin açıklamalarında kırmızı ışık, emniyet şeridi ve koridor hız ihlali sistemleri açıkça ayrı başlıklar halinde tanımlanıyor. İSBAK'ın EDS 3.0 sistemi için yayımladığı bilgilerde ise ortalama hız, kırmızı ışık, emniyet şeridi, ters yön, taralı alan, tramvay yolu, park, yaya geçidi, dönüş yasağı, mobil denetim, anlık hız ve gabari gibi farklı uygulamalar sıralanıyor.
Yani “EDS beni çeker mi?” sorusunun cevabı kadar önemli olan ikinci soru şu: “Hangi tür EDS'nin bulunduğu yerdeyim?”
1. EDS'nin En Bilinen Görevi: Hız İhlalini Tespit Etmek
EDS denince ilk akla gelen uygulamalardan biri hız denetimi.
Burada iki farklı mantığı birbirinden ayırmak gerekiyor. Birincisi anlık hız tespiti. Araç belirli bir noktadan geçerken o anda ölçülen hız, ilgili sınırla karşılaştırılıyor. İkincisi ise ortalama hız denetimi. Bu sistemde araç, bir koridorun başlangıç ve bitiş noktalarından geçerken kaydediliyor ve iki nokta arasındaki mesafe ile geçen süre kullanılarak ortalama hız hesaplanıyor.
Basit bir örnek verelim. Diyelim ki iki EDS noktası arasındaki mesafe 20 kilometre ve o güzergâh için izin verilen hız 90 km/s. Sürücü bu 20 kilometreyi 10 dakikada geçerse ortalama hızı:
20 km ÷ (10/60 saat) = 120 km/s
olur.
Dolayısıyla sürücünün kontrol noktalarının birinde yavaşlayıp diğerinde tekrar hızlanması, ortalama hız sisteminde beklenen sonucu vermeyebilir. İSBAK da ortalama hız EDS'sini, belirli bir arter veya koridorun başlangıç ve bitiş noktalarındaki geçişlerden yararlanarak ortalama hız hesaplayan sistem olarak açıklıyor.
Bu ayrım forumlarda çok karıştırılıyor. “Kameranın önünde frene bastım, ceza gelmez” mantığı ancak sistemin gerçekten noktasal hız ölçümü yaptığı durumda anlamlı olabilir. Ortalama hız sisteminde ise bütün koridorun performansı önem taşıyor.
2. Kırmızı Işık EDS'si Ne Yapar?
Kırmızı ışık EDS'sinin temel amacı, kırmızı ışık ihlalini otomatik olarak tespit etmek.
İBB'nin Ulaşım Yönetim Merkezi açıklamasına göre sistem, kırmızı ışık ihlali yapan araçları tespit ediyor, görüntülüyor ve ihlale ilişkin kayıtları oluşturuyor. İSBAK'ın teknik açıklamasında da kırmızı ışık EDS'sinin ihlal anına ilişkin dijital kanıt oluşturduğu ve yüksek çözünürlüklü kameralar kullandığı belirtiliyor.
Burada önemli nokta şu: EDS'nin sadece “fotoğraf çeken bir kamera” olarak düşünülmesi eksik kalıyor. Sistem; görüntü, araç konumu, trafik ışığının durumu ve plaka gibi verileri bir araya getirerek ihlalin kanıtlanmasına yönelik çalışıyor.
İstanbul'da 2026 yılında alınan yeni bir UKOME kararında da 128 noktaya ortalama hız ve kırmızı ışık ihlali tespiti için EDS kurulmasının kararlaştırıldığı bildirildi. Bu noktaların arasında Avrasya Tüneli gibi güzergâhlar ortalama hız, çeşitli cadde ve kavşaklar ise kırmızı ışık denetimi için planlandı.
Bu örnek bize önemli bir şey söylüyor: Bir şehirdeki bütün EDS kameralarının aynı işi yaptığı varsayımı doğru değil.
3. Emniyet Şeridini Kullanırsanız EDS Sizi Çekebilir mi?
Evet, uygun şekilde kurulmuş bir emniyet şeridi EDS'si bunu tespit etmek üzere tasarlanıyor.
İBB, emniyet şeridi ihlal tespit sisteminde sensörlerden yararlanıldığını ve amacı dışında kullanılan emniyet şeridindeki araçların belirlenerek yasal kanıtların oluşturulduğunu açıklıyor.
Bu sistem özellikle şehir trafiğinde önemli. Çünkü emniyet şeridi sıradan bir “boş şerit” değil; acil durum araçları, arıza yapan araçlar ve belirli zorunlu durumlar için ayrılmış bir alan.
Burada gerçek hayat açısından ilginç bir paradoks var: Trafik sıkıştığında emniyet şeridine giren sürücü, kendi yolculuğunu birkaç dakika kısaltabilir. Fakat aynı davranış ambulansın veya itfaiyenin geçişini engellediğinde toplumsal maliyet çok daha büyük olabilir.
Bu nedenle EDS'nin yalnızca “ceza yazan kamera” olarak değerlendirilmesi bana göre sistemin asıl amacını kaçırıyor. Mesele, bireysel zaman kazanımı ile ortak trafik güvenliği arasındaki denge.
4. Park, Duraklama, Ters Yön ve Yaya Geçidi İhlalleri
EDS'nin kapsamı hız ve kırmızı ışıkla sınırlı değil.
İSBAK'ın yayımladığı EDS sistemleri arasında:
- Ortalama hız,
- Kırmızı ışık,
- Emniyet şeridi,
- Ters yön,
- Taralı alan,
- Tramvay yolu,
- Park,
- Yaya geçidi,
- Dönüş yasağı,
- Mobil EDS,
- Anlık hız,
- Gabari
gibi farklı denetim türleri bulunuyor.
Burada özellikle “park EDS” şehir içinde dikkat çekici. Çünkü yanlış yere park edilen bir araç bazen yalnızca sahibine birkaç dakikalık kolaylık sağlarken otobüsün, ambulansın veya diğer araçların akışını bozabiliyor.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 2022 faaliyet raporunda da EDS kapsamında emniyet şeridi, kırmızı ışık, ortalama hız, ters yön, park, tramvay yolu, ofset tarama, yaya geçidi ve dönüş yasağı ihlallerinin tespit edildiği belirtiliyor. Rapora göre o yıl İstanbul genelindeki EDS altyapısı 536 sisteme ulaşmıştı.
Bu veri, EDS'nin tek bir “radar kamerası” gibi düşünülmemesi gerektiğini gösteren güzel bir gerçek dünya örneği.
5. Peki Telefonla Konuşmak ve Emniyet Kemeri de EDS'ye Takılır mı?
Burada dikkatli olmak gerekiyor.
Geçmiş yıllarda İstanbul'daki EDS uygulamalarının kapsamının genişletildiği ve görüntü üzerinden emniyet kemeri, cep telefonu kullanımı gibi ihlallerin de tespit edildiğine ilişkin haberler yayımlandı. TRT Haber'in 2018 tarihli haberinde, EDS görüntülerinden hız veya kırmızı ışık ihlalinin yanı sıra emniyet kemeri takmama ve cep telefonu kullanma gibi ihlallerin de tespit edildiği; motosiklet sürücülerinde kask ihlalinin de görüntülenebildiği aktarılmıştı.
Ancak buradan “Türkiye'deki her EDS telefonu ve kemeri otomatik olarak tespit eder” sonucu çıkarılmamalı.
Çünkü günümüzde EDS'nin hangi ihlali tespit edeceği, o noktadaki sistemin teknik özelliklerine ve yetkilendirilmiş denetim kapsamına bağlı. İSBAK'ın güncel sistem listesinin hız, kırmızı ışık, emniyet şeridi, park, yaya geçidi gibi farklı modüllere ayrılması da bunu gösteriyor.
Bu yüzden belirli bir yerde “telefonla konuşurken EDS çeker mi?” diye soruluyorsa, sadece kameranın görünüşüne bakarak kesin cevap vermek doğru olmaz.
6. EDS Gerçekten Trafik Güvenliğini Artırıyor mu?
Bu sorunun cevabı sadece “evet, çünkü ceza yazıyor” şeklinde verilmemeli.
Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2024 verileri trafik güvenliği açısından ciddi bir tablo ortaya koyuyor. 2024 yılında Türkiye'de toplam 1 milyon 444 bin 26 trafik kazası meydana geldi. Bunların 266 bin 854'ü ölümlü veya yaralanmalı kazalardı. Aynı yıl 6 bin 351 kişi hayatını kaybetti, 385 bin 117 kişi yaralandı.
Daha da dikkat çekici olanı kusur verileri.
TÜİK'e göre 2024 yılında ölümlü ve yaralanmalı kazalara ilişkin toplam 318 bin 926 kusurun yüzde 90,1'i sürücü kusurlarından oluştu. En sık görülen kusur ise “araç hızını yol, hava ve trafiğin gerektirdiği şartlara uydurmamak” oldu ve 105 bin 802 kusur bu başlık altında kaydedildi. İkinci sırada 46 bin 458 kusurla kavşaklarda geçiş önceliğine uymamak yer aldı.
Buradaki yüzde 90,1'i yanlış yorumlamamak lazım. Bu, “kazaların yüzde 90,1'i hızdan kaynaklanıyor” anlamına gelmiyor. Sadece kaydedilen kusurların yüzde 90,1'inin sürücü kusuru kategorisinde olduğunu ifade ediyor. Hızın yol, hava ve trafik koşullarına uydurulmaması ise 105 bin 802 kayıtla en sık görülen spesifik kusur.