Damla
New member
Kaynak: Pelluri ve arkadaşları, Effect of platelet-rich plasma versus placebo or corticosteroid for knee osteoarthritis: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, Journal of Clinical Orthopaedics and Trauma, 2024. PubMed üzerinden araştırmayı inceleyebilirsiniz.
Bu araştırmanın önemli tarafı, yalnızca tek bir hastanın deneyimini değil, farklı araştırmalardan elde edilen sonuçları birlikte değerlendirmesidir. Yine de meta-analiz olması, incelenen bütün çalışmaların kusursuz olduğu veya sonucun her hastaya uygulanabileceği anlamına gelmez.
Bir başka önemli kaynak, 2024 yılında yayımlanan Avrupa Diz, Spor Travmatolojisi ve İlgili Cerrahi Derneği (ESSKA) ile Uluslararası Kıkırdak Onarımı Derneğinin (ICRS) uzlaşı çalışmasıdır. Çalışmada PRP'nin özellikle hafif ve orta dereceli diz osteoartritinde, konservatif tedaviler veya diğer enjeksiyonlar yeterli olmadığında uygun bir seçenek olabileceği belirtilmiştir. İleri evre kireçlenmede ve ilk tedavi seçeneği olarak kullanımı konusunda ise belirsizlikler daha fazladır.
Kaynak: ESSKA-ICRS uzlaşı çalışması, Platelet-rich plasma injections for the management of knee osteoarthritis, 2024. PubMed kaydı.
Bunu gerçek hayatta nasıl yorumlayabiliriz?
Diz ağrısı nedeniyle yürümekte zorlanan, fakat eklem hasarı henüz ileri düzeye ulaşmamış bir kişiyi düşünelim. Egzersiz, kilo yönetimi ve uygun diğer tedavilere rağmen şikâyetleri devam ediyorsa hekimi PRP seçeneğini değerlendirebilir. Uygulamadan sonra ağrısı azalırsa merdiven çıkması veya yürüyüş yapması kolaylaşabilir.
Ancak bu, dizindeki kıkırdağın tamamen yenilendiği anlamına gelmez. Ağrının azalması ile yapısal hasarın onarılması farklı sonuçlardır. Ayrıca tedavi sonrasında iyileşme görüldüğünde bunun ne kadarının PRP'den, ne kadarının eş zamanlı egzersiz ve diğer tedavilerden kaynaklandığı her zaman kolayca belirlenemez.
İngiltere'nin sağlık teknolojileri değerlendirme kurumu NICE da diz osteoartritinde PRP uygulamasına ilişkin kanıtların niteliği konusunda çekinceler bildirmiştir. Kurum, güvenlik açısından önemli bir sorun sinyali görülmemekle birlikte etkinlik kanıtlarının kalitesinin sınırlı olduğunu belirterek uygulamanın uygun klinik gözetim, bilgilendirilmiş onam ve sonuçların denetlenmesi koşullarıyla yapılmasını önermektedir.
Kaynak: NICE, Platelet-rich plasma injections for knee osteoarthritis, HTG497. Resmî değerlendirme.
Burada farklı kurumların değerlendirmeleri arasındaki ayrım önemli. Bazı uzman grupları, özellikle belirli hasta gruplarında PRP'yi makul bir seçenek olarak görürken NICE kanıtların kalitesine daha temkinli yaklaşmaktadır. Bu durum, PRP'nin kesinlikle işe yaramadığı anlamına gelmez; hangi hastaya, hangi koşullarda ve ne kadar fayda sağlayacağının henüz her açıdan netleşmediğini gösterir.
5. Cilt Gençleştirme ve Estetik Amaçlı PRP'de Beklentiler
Cilt yenileme amacıyla uygulanan PRP'de de sonuç garantisi yoktur. Bu alanda beklenti genellikle cilt dokusunun daha canlı görünmesi, ince çizgilerin görünümünün azalması veya cilt kalitesinin desteklenmesidir.
Ancak sosyal medyada görülen önce-sonra fotoğraflarını değerlendirirken dikkatli olmak gerekir. Fotoğraf ışığı, kamera açısı, makyaj, cildin nem durumu ve aynı dönemde uygulanan başka işlemler sonucu olduğundan daha belirgin gösterebilir.
Örneğin bir kişi PRP sonrasında cildinin daha parlak olduğunu fark edebilir. Başka bir kişi ise belirgin bir değişiklik görmeyebilir. Her iki deneyim de mümkündür. Fakat yalnızca kişisel gözleme dayanarak PRP'nin kırışıklıkları kalıcı biçimde giderdiği veya cildi gençleştirdiği sonucuna varamayız.
Ayrıca cilt gençleştirme, saç dökülmesi ve eklem ağrısı için elde edilen kanıtlar birbirinin yerine kullanılamaz. Bir uygulamanın saç dökülmesinde yararlı bulunması, aynı işlemin ciltte aynı ölçüde etkili olduğunu kanıtlamaz.
Bu nedenle estetik amaçlı PRP düşünülüyorsa işlemden önce hangi değişikliğin hedeflendiği netleştirilmeli, olası etkinin sınırları ve alternatif uygulamalar hekimle konuşulmalıdır.
6. PRP'nin Başarı Şansını Etkileyen Faktörler Nelerdir?
PRP'nin sonucunu değerlendirirken tek bir faktöre odaklanmak yerine birkaç değişkeni birlikte ele almak gerekir.
1. Sorunun nedeni ve evresi: Saç köklerinin durumu, dizdeki eklem hasarının derecesi veya ciltteki problemin türü sonucu etkileyebilir. Aynı tanıya sahip iki kişinin hastalık şiddeti bile farklı olabilir.
2. PRP'nin hazırlanma yöntemi: Trombosit yoğunluğu, akyuvar içeriği ve hazırlama tekniği kullanılan ürünün özelliklerini değiştirir. Dolayısıyla farklı merkezlerde yapılan PRP uygulamalarının aynı biyolojik içeriğe sahip olduğunu varsayamayız.
2024 yılında yayımlanan bir sistematik derlemede diz osteoartriti için kullanılan PRP dozları incelenmiştir. Altı aylık sonuçları bildiren 29 çalışma analiz edilmiştir. Bunların 28'inde PRP kullanılan çalışma kollarında kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak olumlu sonuçlar raporlanmıştır. Olumlu sonuç bildiren çalışma kollarındaki ortalama trombosit dozunun yaklaşık 5,5 milyar, anlamlı fark bildirmeyen üç çalışma kolunda ise yaklaşık 2,3 milyar olduğu belirtilmiştir.
Bu rakamlar, trombosit dozunun önemli olabileceğine işaret eder. Ancak tek başına daha yüksek dozun her hastada daha iyi sonuç vereceğini kanıtlamaz. Çalışmaların sayısı, tasarımı ve diğer farklılıkları da göz önünde bulundurulmalıdır.
Kaynak: Berrigan ve arkadaşları, A Greater Platelet Dose May Yield Better Clinical Outcomes for Platelet-Rich Plasma in the Treatment of Knee Osteoarthritis: A Systematic Review, Arthroscopy, 2025; çevrim içi ilk yayın 19 Mart 2024. Araştırmayı inceleyin.
3. Tedavi planı ve takip: Uygulama sayısı ve seans aralıkları, tedavi edilen soruna ve kişinin durumuna göre değişir. Herkese aynı seans sayısını önermek bilimsel açıdan doğru değildir.
4. Eşlik eden tedaviler: PRP bazı durumlarda başka tedavilerle birlikte kullanılabilir. Örneğin saç dökülmesinde dermatoloğun önerdiği ilaçlarla birlikte değerlendirilmesi mümkündür. Diz ağrısında ise uygun egzersiz ve kilo yönetimi gibi yaklaşımlar önemini korur.
5. Başarı ölçütü: Bir tedavinin işe yaradığını söylemek için neyin değiştiğini tanımlamak gerekir. Saç dökülmesinde saç yoğunluğu, diz ağrısında ağrı ve hareket kapasitesi, cilt uygulamalarında ise önceden belirlenmiş görünüm hedefleri değerlendirilebilir.
Benim burada özellikle önemli bulduğum nokta şu: İyi bir tedavi planı yalnızca ne yapılacağını değil, hangi koşulda tedavinin başarılı sayılacağını da baştan açıklamalıdır.
7. PRP'nin Yan Etkileri ve Riskleri Var mı?
PRP kişinin kendi kanından hazırlandığı için bazı kişiler tarafından tamamen risksiz bir işlem gibi algılanabiliyor. Oysa kişinin kendi kanının kullanılması, işlemi risksiz hâle getirmez.
Kan alma ve enjeksiyon nedeniyle ağrı, hassasiyet, şişlik, morarma veya geçici rahatsızlık oluşabilir. Enjeksiyon işlemlerinde enfeksiyon gibi daha ciddi komplikasyonlar da mümkündür. Riskler uygulama bölgesine, kişinin sağlık durumuna, kullanılan malzemelere ve işlemin hijyenik koşullarda yapılmasına bağlıdır.
Özellikle kanama bozukluğu bulunan, trombosit işlevlerini etkileyen hastalıkları olan veya kanın pıhtılaşmasını etkileyen ilaçlar kullanan kişilerin durumu hekim tarafından ayrıca değerlendirilmelidir.
İşlem öncesinde kullanılan ilaçlar mutlaka sağlık profesyoneline bildirilmelidir. Doktorun önerisi olmadan kan sulandırıcı ilaçları ya da başka reçeteli ilaçları bırakmak doğru değildir.
Bir diğer önemli konu da işlemin nerede ve kim tarafından yapıldığıdır. Kullanılan sistemin özellikleri, sterilizasyon, kan örneğinin işlenmesi ve enjeksiyon tekniği önem taşır. Sırf PRP kişinin kendi kanından elde ediliyor diye uygulamanın kalitesiyle ilgili bütün risklerin ortadan kalktığını düşünmemek gerekir.
Bu araştırmanın önemli tarafı, yalnızca tek bir hastanın deneyimini değil, farklı araştırmalardan elde edilen sonuçları birlikte değerlendirmesidir. Yine de meta-analiz olması, incelenen bütün çalışmaların kusursuz olduğu veya sonucun her hastaya uygulanabileceği anlamına gelmez.
Bir başka önemli kaynak, 2024 yılında yayımlanan Avrupa Diz, Spor Travmatolojisi ve İlgili Cerrahi Derneği (ESSKA) ile Uluslararası Kıkırdak Onarımı Derneğinin (ICRS) uzlaşı çalışmasıdır. Çalışmada PRP'nin özellikle hafif ve orta dereceli diz osteoartritinde, konservatif tedaviler veya diğer enjeksiyonlar yeterli olmadığında uygun bir seçenek olabileceği belirtilmiştir. İleri evre kireçlenmede ve ilk tedavi seçeneği olarak kullanımı konusunda ise belirsizlikler daha fazladır.
Kaynak: ESSKA-ICRS uzlaşı çalışması, Platelet-rich plasma injections for the management of knee osteoarthritis, 2024. PubMed kaydı.
Bunu gerçek hayatta nasıl yorumlayabiliriz?
Diz ağrısı nedeniyle yürümekte zorlanan, fakat eklem hasarı henüz ileri düzeye ulaşmamış bir kişiyi düşünelim. Egzersiz, kilo yönetimi ve uygun diğer tedavilere rağmen şikâyetleri devam ediyorsa hekimi PRP seçeneğini değerlendirebilir. Uygulamadan sonra ağrısı azalırsa merdiven çıkması veya yürüyüş yapması kolaylaşabilir.
Ancak bu, dizindeki kıkırdağın tamamen yenilendiği anlamına gelmez. Ağrının azalması ile yapısal hasarın onarılması farklı sonuçlardır. Ayrıca tedavi sonrasında iyileşme görüldüğünde bunun ne kadarının PRP'den, ne kadarının eş zamanlı egzersiz ve diğer tedavilerden kaynaklandığı her zaman kolayca belirlenemez.
İngiltere'nin sağlık teknolojileri değerlendirme kurumu NICE da diz osteoartritinde PRP uygulamasına ilişkin kanıtların niteliği konusunda çekinceler bildirmiştir. Kurum, güvenlik açısından önemli bir sorun sinyali görülmemekle birlikte etkinlik kanıtlarının kalitesinin sınırlı olduğunu belirterek uygulamanın uygun klinik gözetim, bilgilendirilmiş onam ve sonuçların denetlenmesi koşullarıyla yapılmasını önermektedir.
Kaynak: NICE, Platelet-rich plasma injections for knee osteoarthritis, HTG497. Resmî değerlendirme.
Burada farklı kurumların değerlendirmeleri arasındaki ayrım önemli. Bazı uzman grupları, özellikle belirli hasta gruplarında PRP'yi makul bir seçenek olarak görürken NICE kanıtların kalitesine daha temkinli yaklaşmaktadır. Bu durum, PRP'nin kesinlikle işe yaramadığı anlamına gelmez; hangi hastaya, hangi koşullarda ve ne kadar fayda sağlayacağının henüz her açıdan netleşmediğini gösterir.
5. Cilt Gençleştirme ve Estetik Amaçlı PRP'de Beklentiler
Cilt yenileme amacıyla uygulanan PRP'de de sonuç garantisi yoktur. Bu alanda beklenti genellikle cilt dokusunun daha canlı görünmesi, ince çizgilerin görünümünün azalması veya cilt kalitesinin desteklenmesidir.
Ancak sosyal medyada görülen önce-sonra fotoğraflarını değerlendirirken dikkatli olmak gerekir. Fotoğraf ışığı, kamera açısı, makyaj, cildin nem durumu ve aynı dönemde uygulanan başka işlemler sonucu olduğundan daha belirgin gösterebilir.
Örneğin bir kişi PRP sonrasında cildinin daha parlak olduğunu fark edebilir. Başka bir kişi ise belirgin bir değişiklik görmeyebilir. Her iki deneyim de mümkündür. Fakat yalnızca kişisel gözleme dayanarak PRP'nin kırışıklıkları kalıcı biçimde giderdiği veya cildi gençleştirdiği sonucuna varamayız.
Ayrıca cilt gençleştirme, saç dökülmesi ve eklem ağrısı için elde edilen kanıtlar birbirinin yerine kullanılamaz. Bir uygulamanın saç dökülmesinde yararlı bulunması, aynı işlemin ciltte aynı ölçüde etkili olduğunu kanıtlamaz.
Bu nedenle estetik amaçlı PRP düşünülüyorsa işlemden önce hangi değişikliğin hedeflendiği netleştirilmeli, olası etkinin sınırları ve alternatif uygulamalar hekimle konuşulmalıdır.
6. PRP'nin Başarı Şansını Etkileyen Faktörler Nelerdir?
PRP'nin sonucunu değerlendirirken tek bir faktöre odaklanmak yerine birkaç değişkeni birlikte ele almak gerekir.
1. Sorunun nedeni ve evresi: Saç köklerinin durumu, dizdeki eklem hasarının derecesi veya ciltteki problemin türü sonucu etkileyebilir. Aynı tanıya sahip iki kişinin hastalık şiddeti bile farklı olabilir.
2. PRP'nin hazırlanma yöntemi: Trombosit yoğunluğu, akyuvar içeriği ve hazırlama tekniği kullanılan ürünün özelliklerini değiştirir. Dolayısıyla farklı merkezlerde yapılan PRP uygulamalarının aynı biyolojik içeriğe sahip olduğunu varsayamayız.
2024 yılında yayımlanan bir sistematik derlemede diz osteoartriti için kullanılan PRP dozları incelenmiştir. Altı aylık sonuçları bildiren 29 çalışma analiz edilmiştir. Bunların 28'inde PRP kullanılan çalışma kollarında kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak olumlu sonuçlar raporlanmıştır. Olumlu sonuç bildiren çalışma kollarındaki ortalama trombosit dozunun yaklaşık 5,5 milyar, anlamlı fark bildirmeyen üç çalışma kolunda ise yaklaşık 2,3 milyar olduğu belirtilmiştir.
Bu rakamlar, trombosit dozunun önemli olabileceğine işaret eder. Ancak tek başına daha yüksek dozun her hastada daha iyi sonuç vereceğini kanıtlamaz. Çalışmaların sayısı, tasarımı ve diğer farklılıkları da göz önünde bulundurulmalıdır.
Kaynak: Berrigan ve arkadaşları, A Greater Platelet Dose May Yield Better Clinical Outcomes for Platelet-Rich Plasma in the Treatment of Knee Osteoarthritis: A Systematic Review, Arthroscopy, 2025; çevrim içi ilk yayın 19 Mart 2024. Araştırmayı inceleyin.
3. Tedavi planı ve takip: Uygulama sayısı ve seans aralıkları, tedavi edilen soruna ve kişinin durumuna göre değişir. Herkese aynı seans sayısını önermek bilimsel açıdan doğru değildir.
4. Eşlik eden tedaviler: PRP bazı durumlarda başka tedavilerle birlikte kullanılabilir. Örneğin saç dökülmesinde dermatoloğun önerdiği ilaçlarla birlikte değerlendirilmesi mümkündür. Diz ağrısında ise uygun egzersiz ve kilo yönetimi gibi yaklaşımlar önemini korur.
5. Başarı ölçütü: Bir tedavinin işe yaradığını söylemek için neyin değiştiğini tanımlamak gerekir. Saç dökülmesinde saç yoğunluğu, diz ağrısında ağrı ve hareket kapasitesi, cilt uygulamalarında ise önceden belirlenmiş görünüm hedefleri değerlendirilebilir.
Benim burada özellikle önemli bulduğum nokta şu: İyi bir tedavi planı yalnızca ne yapılacağını değil, hangi koşulda tedavinin başarılı sayılacağını da baştan açıklamalıdır.
7. PRP'nin Yan Etkileri ve Riskleri Var mı?
PRP kişinin kendi kanından hazırlandığı için bazı kişiler tarafından tamamen risksiz bir işlem gibi algılanabiliyor. Oysa kişinin kendi kanının kullanılması, işlemi risksiz hâle getirmez.
Kan alma ve enjeksiyon nedeniyle ağrı, hassasiyet, şişlik, morarma veya geçici rahatsızlık oluşabilir. Enjeksiyon işlemlerinde enfeksiyon gibi daha ciddi komplikasyonlar da mümkündür. Riskler uygulama bölgesine, kişinin sağlık durumuna, kullanılan malzemelere ve işlemin hijyenik koşullarda yapılmasına bağlıdır.
Özellikle kanama bozukluğu bulunan, trombosit işlevlerini etkileyen hastalıkları olan veya kanın pıhtılaşmasını etkileyen ilaçlar kullanan kişilerin durumu hekim tarafından ayrıca değerlendirilmelidir.
İşlem öncesinde kullanılan ilaçlar mutlaka sağlık profesyoneline bildirilmelidir. Doktorun önerisi olmadan kan sulandırıcı ilaçları ya da başka reçeteli ilaçları bırakmak doğru değildir.
Bir diğer önemli konu da işlemin nerede ve kim tarafından yapıldığıdır. Kullanılan sistemin özellikleri, sterilizasyon, kan örneğinin işlenmesi ve enjeksiyon tekniği önem taşır. Sırf PRP kişinin kendi kanından elde ediliyor diye uygulamanın kalitesiyle ilgili bütün risklerin ortadan kalktığını düşünmemek gerekir.