Sindirim sistemi organları sırasıyla nelerdir ?

Damla

New member
NIDDK, ince bağırsağı sindirim salgılarının katkısıyla karbonhidratların, proteinlerin ve yağların sindirildiği; besinlerin kullanılabilir hâle getirildiği temel organlardan biri olarak tanımlar.[1]

6. Kalın Bağırsak: Su Emilimi ve Bağırsak Mikrobiyotası

İnce bağırsaktan sonra sindirim kanalının kalın bağırsak bölümü gelir. Kalın bağırsak; çekum, kolon ve rektuma uzanan yapıları kapsayan daha geniş bir anatomik sistemin parçasıdır. Kolonun yükselen, enine, inen ve sigmoid bölümleri bulunur.

Kalın bağırsağın en önemli görevlerinden biri, bağırsak içeriğindeki su ve bazı elektrolitleri emerek dışkının kıvamının oluşmasına katkıda bulunmaktır. Ayrıca burada yaşayan mikroorganizmalar, sindirilmeden kalan bazı besin bileşenlerini, özellikle belirli lif türlerini, fermente edebilir.

Bu noktada bağırsak mikrobiyotası kavramı devreye girer. Mikrobiyota, bağırsakta yaşayan mikroorganizmaların oluşturduğu topluluktur. Bu mikroorganizmaların bazıları, beslenme ve bağırsak işlevleriyle ilişkili süreçlerde rol oynar.

Örneğin kuru baklagiller, sebzeler, meyveler ve tam tahıllar lif sağlayabilir. Bu besinlerin tüketimi bağırsak hareketlerini destekleyebilir. Ancak lif tüketimini birdenbire çok artırmak bazı kişilerde gaz ve şişkinliğe neden olabilir. Bu nedenle özellikle lif bakımından yetersiz beslenen kişilerin miktarı kademeli artırması ve yeterli sıvı alması daha uygun olabilir.

ABD Ulusal Tıp Kütüphanesinin MedlinePlus kaynağı, lifin dışkıya hacim kazandırmaya, sindirime yardımcı olmaya ve kabızlığın önlenmesine katkıda bulunduğunu belirtir.[3]

Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) sağlıklı beslenme önerilerinde ise 10 yaşından büyük kişiler için gıdalardan günde en az 25 gram doğal lif alınması hedefi yer alır.[4] Buradaki 25 gram, yalnızca meyveden alınması gereken miktar değildir; tahıllar, baklagiller, sebzeler ve meyveler dâhil bütün besin kaynaklarından alınan toplam lif miktarını ifade eder.

Bu rakamı günlük yaşama uyarlamak için bir örnek verelim: Kahvaltıda yulaf, öğle yemeğinde mercimek, akşam yemeğinde sebze ve gün içinde meyve tüketmek lif çeşitliliğini artırabilir. Bununla birlikte porsiyonlara ve besinlerin gerçek lif içeriğine bakmadan bu örnek menünün kesin olarak 25 gram lif sağladığını söylemek mümkün değildir.

Kabızlık da yalnızca az su içmekle açıklanamaz. Beslenme düzeni, fiziksel aktivite, kullanılan ilaçlar, bazı hastalıklar ve tuvalet alışkanlıkları etkili olabilir. Kalıcı veya yeni başlayan dışkılama değişikliklerinde bu olasılıkların değerlendirilmesi gerekir.

7. Rektum: Dışkının Geçici Olarak Depolandığı Bölüm

Rektum, kalın bağırsağın son kısmıdır. Dışkının anüse ulaşmadan önce geçici olarak biriktiği bölge olarak görev yapar.

Rektumun duvarı dışkıyla gerildiğinde sinir sistemi dışkılama ihtiyacının hissedilmesine yardımcı olan sinyaller üretir. Bu süreç, bağırsak hareketleri ile beyin ve omurilik arasındaki iletişimin bir örneğidir.

Örneğin kişi tuvalet ihtiyacını hissettiğinde bu sinyali algılar ve uygun koşullarda dışkılamayı gerçekleştirir. Ancak ihtiyacın sürekli ertelenmesi, günlük rutinin düzensizliği ve bazı ilaçlar dışkılama alışkanlıklarını etkileyebilir.

Rektumun görevi basit gibi görünse de dışkılama kontrolünün önemli bir parçasıdır. Bu süreçte bağırsak kasları, sinirler ve anal sfinkter adı verilen kaslar koordineli çalışır.

8. Anüs: Sindirim Sürecinin Son Noktası

Anüs, sindirim kanalının dışarıya açıldığı son bölümdür. Dışkının vücuttan atılmasını sağlar. İç ve dış anal sfinkterler, dışkılama kontrolünde farklı görevler üstlenir.

İç anal sfinkter büyük ölçüde istemsiz çalışırken dış anal sfinkter üzerinde belirli ölçüde istemli kontrol bulunur. Böylece dışkılama ihtiyacı ortaya çıktığında kişi, uygun koşullar oluşana kadar dışkılamayı kontrol edebilir.

Bu mekanizma bozulduğunda dışkı kaçırma, dışkılama güçlüğü veya kontrol sorunları yaşanabilir. Bu tür durumlar günlük hayatı, iş yaşamını, seyahatleri ve sosyal etkinliklere katılımı etkileyebilir.

Dışkılama alışkanlıkları kişiden kişiye değişir. Herkesin her gün aynı saatte tuvalete çıkması gerektiği düşüncesi doğru değildir. Önemli olan kişinin olağan düzeninde belirgin değişiklik olup olmadığı, dışkılamanın ağrılı olup olmadığı ve eşlik eden başka belirtilerin bulunup bulunmadığıdır.

Sindirim Sistemine Yardımcı Olan Organlar Hangileridir?

Sindirim kanalının sırasını öğrendik. Ancak sindirim yalnızca besinlerin bir boru boyunca ilerlemesinden ibaret değildir. Bazı organlar, besinlerin parçalanması ve vücudun bu besinlerden yararlanabilmesi için gerekli salgıları üretir.

Karaciğer: Safra Üretiminin Merkezi

Karaciğer, sindirime yardımcı olan en önemli organlardan biridir. Safra üretir ve bu sıvı yağların küçük damlacıklara ayrılmasına yardımcı olarak sindirim enzimlerinin etkisini kolaylaştırır. Bu olaya emülsifikasyon denir.

Karaciğerin görevi bununla sınırlı değildir. Besinlerden emilen maddelerin işlenmesi, bazı vitaminlerin depolanması ve vücudun metabolik dengesinin korunması gibi çok sayıda işlevi vardır.

Örneğin yemeklerle alınan bazı besin maddeleri bağırsaktan emildikten sonra karaciğere ulaşır ve burada işlenir. Bu durum sindirim sistemiyle dolaşım ve metabolizma arasındaki bağlantıyı açıkça gösterir.

Safra Kesesi: Safranın Depolandığı Organ

Safra kesesi, karaciğerin ürettiği safrayı depolar ve yoğunlaştırır. Özellikle yağ içeren bir öğünden sonra safra, ince bağırsağa salınarak yağların sindirimine yardımcı olur.

Safra kesesinde taş oluşması bazı kişilerde ağrıya, özellikle yemeklerden sonra sağ üst karın bölgesinde rahatsızlığa neden olabilir. Bununla birlikte safra taşı bulunan herkes belirti yaşamaz.

Safra kesesi, sindirime yardımcı olsa da besinlerin geçtiği ana kanalın bir parçası değildir. Bu ayrımı bilmek, organların görevlerini doğru anlamak açısından önemlidir.

Pankreas: Sindirim Enzimleri ve Kan Şekeri Dengesi

Pankreas, sindirim sisteminde iki temel işleve sahiptir. Birincisi, ince bağırsağa sindirim enzimleri ve bikarbonat içeren salgı göndermesidir. Bu salgı karbonhidratların, proteinlerin ve yağların parçalanmasına yardımcı olur. Bikarbonat ise mideden gelen asidik içeriğin nötralize edilmesine katkı sağlar.

İkinci işlevi hormon üretimidir. İnsülin ve glukagon gibi hormonlar kan şekeri dengesinin düzenlenmesinde görev alır.

Bu nedenle pankreas, sindirim ile endokrin sistem arasındaki bağlantının iyi bir örneğidir. Pankreasın sindirim salgılarındaki bir bozukluk besinlerin yeterince sindirilememesine yol açabilirken hormon üretimindeki sorunlar kan şekeri kontrolünü etkileyebilir.

NIDDK'nin sindirim sistemi hakkındaki açıklamaları da pankreas, karaciğer ve safra kesesinin sindirime farklı yollarla katkıda bulunduğunu ortaya koymaktadır.[1]

Sindirim Sistemi Ne Kadar Sürede Çalışır?

Sindirimle ilgili sık sorulan sorulardan biri, bir yemeğin vücutta ne kadar sürede ilerlediğidir. Bu sorunun herkese uyan tek bir yanıtı yoktur.

Besinin türü, porsiyon büyüklüğü, yağ ve lif içeriği, kişinin sağlık durumu, kullanılan ilaçlar ve bağırsak hareketleri süreci etkileyebilir. Midenin bir öğünü boşaltma süresiyle besin artıklarının dışkı olarak vücuttan atılmasına kadar geçen toplam süre aynı değildir.

Örneğin yağ içeriği yüksek bir öğün mide boşalmasını bazı koşullarda yavaşlatabilir. Liften zengin besinler ise dışkının hacmini ve bağırsak hareketlerini etkileyebilir. Ancak bu gözlemlerden hareketle her yağlı yemeğin sindirimi mutlaka uzun sürer veya her lifli besin bağırsakları aynı ölçüde hızlandırır sonucuna varılamaz.

Burada önemli olan, sindirimi bir kronometreyle ölçülen tek bir olay olarak değil, birbirine bağlı aşamalardan oluşan dinamik bir süreç olarak değerlendirmektir.

Sindirim Sistemi ve Beyin Arasındaki İlişki

Sindirim sistemiyle sinir sistemi arasındaki iletişim, günlük yaşamda düşündüğümüzden daha belirgindir. Yemek kokusunu aldığımızda ağzımızın sulanması, heyecanlandığımızda midemizde bir hareketlilik hissetmemiz veya stresli dönemlerde bağırsak alışkanlıklarımızın değişmesi bu bağlantının farklı örnekleridir.

Bağırsak duvarında bulunan enterik sinir sistemi, bağırsak hareketlerinin ve sindirim salgılarının düzenlenmesine katkıda bulunur. Merkezi sinir sistemiyle iletişim hâlinde çalışan bu ağ, besinlerin sindirim kanalında ilerlemesini koordine eder.[1]
 
Üst